Söyleşİ-Prof. Dr. Süleyman ULUDAĞ

“Eski bayramlar gökten inen bir maide, bir sofra gibiydi.”



Hak Teâlâ Kur’an-ı Kerim’de kesilen kurbanların et ve kanlarının değil kişinin Allah’a duyduğu sorumluluk bilincinin yani takvasının Allah’a ulaşacağını buyuruyor. Kurban ile kulluk bilinci nasıl korunur?
Kurban kesmenin bütün dinlerde ve toplumlarda özellikle ilahi ve hak dinlerde önemli bir yeri vardır. Kurban kesme geleneğinin Hz. Âdem’e kadar bir tarihi mevcuttur. (Maide, 5/27.) Ayrıca kurban kesmek kadim bir gelenektir. İnsanlar, sahip oldukları bütün nimetleri kendine borçlu oldukları yüce yaratıcıya en aziz ve en kıymetli mallarını seve seve feda etmeyi bir görev bilmişlerdir. Sırf Allah Teâlâ’nın yakınlığını ve rızasını kazanmak amacıyla kesilen kurban, zamanla Allah Teâlâ’dan başka hayatta olan ya da vefat etmiş bulunan bazı din adamları ve krallar için de kesilir olmuştur. İslam bu amaçla kurban kesmeyi yasaklamıştır. (Maide, 3/5.) Bu şekilde kesilen hayvanların etlerini yemek haramdır. Çarpıtılmış ve gayesi dışına çıkarılmış diğer bir husus da özellikle hayatta bulunmayan bazı din ve devlet adamları için hayvan değil de insanların kurban edilmesidir.

Hak Teâlâ; “Şüphesiz ki kesilen kurbanların ne etleri ne de kanları Allah’a ulaşır; O’na ulaşacak olan sadece sizin takvanızdır.” buyurmaktadır. Burada takvadan maksat Allah Teâlâ’ya duyulan saygı sebebiyle müminin kazandığı, ihlaslı ve salih ameldir. Bu da müminin yaratıcısına duyduğu sorumluluğun eseridir. Bilgili ve bilinçli bir mümin elbette ki amele ve amelin niteliğine bakar ancak amelden çok amelin hikmetleri ve amaçları onun için mühimdir. İşte mümin, kesilen kurbanın etini ve derisini ne yapacağını bilir ama o bunu ötesine de bakar ve ileriyi de görür. Bunun basiret ve takva olduğunu idrak eder. Mevla’sına onu asıl yaklaştıracak ve rızasını kazandıracak olanın kurban kesme işinden çok bu işteki niyet, samimiyet ve kulluk bilinci olduğunun farkındadır. Bu şuurla kesilen kurban Müslümanları birbirine yaklaştırır, bir zincirin halkaları gibi birbirine bağlar. Böylece yardımlaşan ve dayanışma hâlinde bulunan bir ümmet ve cemaat ortaya çıkar. Bir mümin sahip olduğu bütün maddi ve manevi nimetlerin hakiki sahibinin Allah olduğunun bilincine erdiğinde O’nun has kulu olur. Mevla’sının emir ve tavsiyelerine uyarak diğer kullarına da hizmet eder. Doğru ve dürüst bir insan olur. Yüce Allah kutsi bir hadiste buyurur: “Ben kullarımı onlardan kâr edeyim diye yaratmadım. Bilakis onlar benden kâr etsinler ve kazansınlar diye yarattım.” İşte kâr, işte bayram, işte kurban... Buyurun ilahi ziyafete ve sofraya.

Cüneyd-i Bağdadi: “Kurban kesen bir mümin, eğer nefsinin bütün arzularını boğazlamazsa kurban kesmiş olmaz.” diyor. Kurbanın deruni manasına baktığımızda esasında neyi kurban etmeliyiz?
Cüneyd-i Bağdadi şeriatla hakikati, İslam’ın zahiriyle bâtınını kendisinde birleştiren ve sufilerin tavusu (süslü kuşu) diye anılan ilk ve büyük sufilerden biridir. Baştan beri sufiler hac ve kurbanla ilgili menasikin yani hac ve kurbanla ilgili amellerin ve bunlara ilişkin hükümlerin birtakım ilahi ve manevi sır ve hakikatlerin marifet ve hikmetlerin remizleri (sembol ve simgeleri) olduğu kanaatindedirler. Kur’an’da bu rumuz ve simgelere şedirullah denir. Gazali, İhya’da; İbn Arabi el-Futuhatu’l-Mekkiyye’de bu remizler ve işaretler hakkında geniş bilgi verir. Daha evvel de belirtildiği üzere bazı dinlerde kurban olarak insanlar kesilirdi. Din, bunu yasakladı, bunun yerine belli hayvanların kurban edilmesi hükmünü getirdi. Allah Teâlâ, Ebu’l-Enbiya denilen peygamberlerin atası Hz. İbrahim’e oğlu İsmail’i kurban olarak kesmesini emredince baba oğul bu emre hiç tereddüt etmeden uydular. (Saffat, 37/100-107.) Fakat bu bir deneme ve sınama (ibtila ve imtihan) idi. Tam da kesme işinin gerçekleşeceği sırada Yüce Mevla, ona muazzam bir koç kurban gönderdi ve “Ya İbrahim! Bunu al, İsmail’in yerine boğazla.” buyurdu. Baba oğul aziz ve celil olan Allah’ın emrine teslimiyet göstererek ve ona tevekkül ederek sınavı kazanmışlar, kendilerinden sonra gelen dinlere ve bunların ümmetlerine örnek olmuşlardır.

Bir mümin kurbanını keserken aslında kesilen şeyin hayvan değil kendisinin olduğunu düşünmeli, her an Allah yolunda malını da canlarını da feda etmeye hazır olduğunun idraki içinde bulunmalıdır. Kur’an’da: “Allah yolunda mallarınız ve canlarınızla cihat ediniz.” buyruluyor yani şartları oluşunca Hakk’ın yolunda malınızı da canınızı da feda edin şeklinde bir mesaj veriliyor.

Bir hadiste: “Senin en büyük ve en azılı düşmanın bedenindeki nefsindir.” buyruluyor. Cüneyd-i Bağdadi, bu noktaya işaret ederek nefsinize ve egonuza karşı savaşınız, ego kaynaklı kötü ve aşağı duygularınızı boğazlayınız, bunları etkisiz hâle getiriniz. Nefsinizi ıslah ve terbiye ediniz, diyor. Eğer kurbanınızı keserken nefis ve nefis kaynaklı kin, nefret, husumet, kibir, bencillik, zulüm, gaddarlık ve benzeri kötü huy ve ihtiraslarınız olduğu gibi yerinde duruyorsa kurban kesmiş ya da kesmemiş olsanız bile ne fark eder? İbadet ve kulluk bilinciyle kesilen kurbanın mutlaka insanın bedeni ve nefsi üzerinde ıslah ve terbiye edici bir etkisi ve yansıması olmalıdır.

Hz. İbrahim (a.s.) gördüğü rüyasını oğlu Hz. İsmail’e anlatınca baba da oğul da emre uyarlar, teslimiyet gösterirler. Allah onlar hakkında “ikisi de ilahi emre teslim olunca” ifadesini kullanır. Kurban ve teslimiyet arasında nasıl bir ilişki vardır? Bu konuda neler söylersiniz?
Kurbanla teslimiyet arasındaki ilişki şudur: Baba ve oğul Allah’ın emrine uyup baba oğlunu boğazlama, oğul da boğazlanma kararı alıp (Saffat, 37/103.) ve bunu uygulamaya teşebbüs edince sınavı kazanmış oldular. Mülk suresinin 2. ayetinde Hak Teâlâ: “Kimin ameli daha iyidir, belli olsun diye ölümü ve hayatı yarattık.” buyuruyor. Hayata gelmenin ve hayattan ayrılmanın sebebi ibtiladır, imtihandır. Bu imtihanı başarıyla veren zafere ulaşmış, büyük bir mükâfatı hak etmiştir. Burada şu hususlara vurgu yapılıyor: Sabır, Hz. İsmail sabırlı davrandı ve metanet gösterdi. Teslimiyet; Baba ve oğul Allah’ın emrine itaat ettiler ve O’na teslim oldular. İhsan ehli ve samimi olduklarını ortaya koyduklarından ödüllendirildiler ve aslında bu apaçık bir sınav (bela) idi. Bu sınavı kazandılar, zaferi kazandılar, muazzam bir koç kurban aldılar. Geride kalanlara güzel bir nâm bırakan ve onlara örnek olan Hz. İbrahim’e selam! “O, benim mümin kullarımdan idi.” buyuruyor Rabbimiz. (Saffat, 37/102-111.) sabır, sadakat, itaat, teslimiyet, ihsan ehli ve ihlaslı olmak, imtihana tabi tutulmak, imtihanı kazanıp ödül almak İslam’ın esasıdır. Geride kalanlara güzel bir örnek olmak, öyle anılmak ve Allah’ın: “O, benim mümin kullarımdan idi.” buyurup ona “Kulum.” demesi fevkalade bir saadet! İşte kurban bütün bu hususları çağrıştırır, bunlara ima ve işarette bulunur. Bütün bunların ve benzeri diğer hususların remzidir. İyi insan, iyi Müslüman, ahlakı takdir edilen kul işte budur.

Samiha Ayverdi: “Eski cemiyette bayram büyüğe de küçüğe de gökten inen bir maide gibiydi.” der. Eski cemiyetimizdeki bayramlar ile günümüz bayramları arasında ne gibi farklılıklar var?
Rahmetli Samiha Ayverdi’nin eski bayramları bir ziyafet sofrası olan maideye benzetmesi doğru ve güzel bir şeydir. Sofra anlamına gelen maidenin dinî ve İslami anlamı için 5. surenin 114. ayetine bakmak lazım. Hz. İsa şöyle dua etmişti: “Ey Allah’ım! Ey Rabbimiz! Bize semadan öyle bir maide, sofra indir ki bizim için de bizden evvelkiler ve sonrakiler için de bir bayram, (kudretini ve lütfunu gösteren ve ispatlayan) bir delil olsun. Bizi rızıklandır, sen rızık verenlerin en iyisisin.” (Maide, 5/114.)

Rızkın mide ile ilgili olanı var, kalple ilgili olanı var. Bunların hepsi Allah’ın elindedir. (Âli İmran, 3/26.) Yüce Allah her canlıya ve her insana rızkını genelde bir sebebe bağlı olarak, özelde ise sırf bir lütuf ve ihsan olarak verir ve buna mucize ve keramet dendiği de olur. İşte Hz. İsa’nın Hak Teâlâ’dan semadan indirmesini istediği sofra böyle maddi ve manevi nimet, haz ve lezzetlerle dolu olan bir sofradır. Halil İbrahim’in sofrası da böyle bir sofraydı. Ayrım yapılmadan bu sofradan herkes rızkını ve nasibini alır. Bu sofra için ünlü sufi Ebu’l- Hasan Harakani: “Bizim dergâhımıza gelen herkese ekmek veririz, sofra çıkarırız, imanını sormayız zira Hak Teâlâ’nın yarattığı ve rızık verdiği herkesin Ebu’l-Hasan Harakani’nin sofrasında yemek yeme hakkı vardır.” diye dervişlerine talimat vermişti.

Evet, eski bayramlar ve özellikle de kurban bayramları büyüklere de küçüklere de zenginlere de yoksullara da gökten inen bir maide ve bir sofra gibiydi. Ayrı bir hazzı ve lezzeti bulunan bu sofra Peygamber Efendimizin zamanında da vardı ve ondan sonra bu sofra ümmetine kaldı. Tadı bugün azalsa ya da çoğalsa da bu sofra dün olduğu gibi bugün de vardır. Kurban kesme durumunda olanların bazı hâllerde kurbanlarını bizzat ve şahsen kesmemeleri bu işi aracılara bırakmaları bu sofranın maddi ve manevi lezzetini azaltsa da kurbanlarını uzak diyarlarda kesmeleri, oradaki yoksullara, mültecilere ve çaresizlere kurbanlarını ulaştırmaları bana göre sofraya ayrı bir haz da veriyor.

Tasarım © 2021 Temmuz - Dijital Yayınlar Daire Başkanlığı
  • Kenarlıklı
  • Tam Ekran
h1, h2, h3 { color: #2f2f2f; } a { color: #2f2f2f; } .page-header-top:before { background: #2f2f2f; } .page-separator { border-top-color: #2f2f2f; } .page-separator:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .page-footer { background: #2f2f2f; } @media screen and (max-width: 767px) { .page-header-top { background: #2f2f2f; } } .main-nav li ul { border-right-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; border-left-color: #2f2f2f; } .main-nav li li a { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; color: #2f2f2f; } .main-nav li li:hover > a { color: #2f2f2f; } .main-nav li li.active > a, .main-nav li li.active:hover > a { background: #2f2f2f; color: #fff; } .main-nav .switcher i { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .secondary-nav > li > a:after { border-bottom-color: #2f2f2f; } .secondary-nav .dropdown{ background: #2f2f2f; } .woocommerce .product .summary .product_meta .posted_in a:hover { background: #2f2f2f; } .woocommerce .product .summary .product_meta .posted_in a:hover:before{ border-right-color: #2f2f2f; } .woocommerce .product .summary .tagged_as:before{ color: #2f2f2f; } .bread-crumbs { border-top-color: #2f2f2f; } .bread-crumbs:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .not-found h1:after, .not-found h1:before { background: #2f2f2f; } .tag-links a:hover { background: #2f2f2f; } .tag-links a:hover:before{ border-right-color: #2f2f2f; } .not-found p { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .not-found p:after { border-top-color: #2f2f2f; } .not-found p:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .author-info { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .author-info:after, .author-info:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .author-info .cross:after, .author-info .cross:before { background: #2f2f2f; } .best-reviews h4 span { background: #2f2f2f; } .best-reviews .more { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .best-reviews .more:after, .best-reviews .more:before { background: #2f2f2f; } .best-reviews .owl-buttons div:hover { color: #2f2f2f; } .best-reviews .owl-buttons div:before { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .categories .head:before { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .categories .head span { background: #2f2f2f; } .categories .owl-buttons div:hover { color: #2f2f2f; } .categories .owl-buttons div:before { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .countdown p { border-top-color: #2f2f2f; } .countdown p:after { border-bottom-color: #2f2f2f; } .countdown li { color: #2f2f2f; } .countdown .sep { background: #2f2f2f; } .latest-article { border-top-color: #2f2f2f; } .latest-article:after { border-top-color: #2f2f2f; } .latest-articles hr { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .latest-articles h4 span { background: #2f2f2f; } .latest-articles .more { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .latest-articles .more:after, .latest-articles .more:before { background: #2f2f2f; } .latest-articles-alt h4 span { background: #d3d2cc; color: #2f2f2f; } .latest-articles-alt h4 i:after, .latest-articles-alt h4 i:before { background: #2f2f2f; } .latest-posts .head-line i{ color: #2f2f2f; } .latest-posts .head-line{ border-top: 2px solid #2f2f2f; border-bottom: 1px solid #2f2f2f; } .latest-posts h2 { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .latest-posts h4 span { background: #2f2f2f; } .pagination .active { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .process i { color: #2f2f2f; } .process i:after { box-shadow: inset 0 0 0 1px #2f2f2f, 0 0 0 2px #2f2f2f; } .process li:hover i:after { background: #2f2f2f; } .timeline li { border-color: #2f2f2f; } .timeline li:before { border-left-color: #2f2f2f; } .timeline li:nth-child(even):before { border-right-color: #2f2f2f; } .timeline .icon { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .timeline .title { background: #2f2f2f; } .timeline .title:before { border-top-color: #2f2f2f; } @media screen and (max-width: 767px) { /* phone */ .timeline li:before { border-right-color: #2f2f2f; } } .sitemap li a { border-top-color: #2f2f2f; border-bottom-color: #2f2f2f; } .sitemap li a:after, .sitemap li a:before { background: #2f2f2f; } .sitemap li li:before { background: #2f2f2f; } .sitemap li li a:hover { color: #2f2f2f; } .contacts { border-top-color: #2f2f2f; } .contacts:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .contacts p span { color: #2f2f2f; } .contacts .social:hover { color: #2f2f2f; } .contacts .social:before { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .feedback { border-top-color: #2f2f2f; } .feedback:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .composer .text h3:after { border-bottom-color: #2f2f2f; } .composer .text h3:before { border-top-color: #2f2f2f; } .composer .text .hr-alt { border-color: #2f2f2f; } .composer .text.intro .icons li:after { background: #2f2f2f; } .composer .text.intro .icons li{ color: #2f2f2f; } .composer .text.intro .icons li:before { background: #2f2f2f; } .composer .accordion dt span:before { background: #2f2f2f; } .composer .accordion-large dt { border-top-color: #2f2f2f; } .composer .accordion-large dt:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .button { background: #2f2f2f; } .button:hover { color: #2f2f2f; } .button-bordered:hover:before { border-color: #2f2f2f; } .button-alt { background: #c1c0b4; color: #2f2f2f; } .button-alt:hover { background: #2f2f2f; color: #c1c0b4; } .button-alt.button-bordered:before { border-color: #2f2f2f; } .button-alt.button-bordered:hover:before { border-color: #c1c0b4; } .composer .progress-bar .bar { background: #2f2f2f; } .composer .progress-bar-alt li { border-color: #2f2f2f; } .composer .tabs > label { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .list i{ color: #2f2f2f; } .link-cont a:after{ background: #2f2f2f; border-color: #2f2f2f; } .link-cont a:hover{ color: #2f2f2f; } .widget-calendar .ui-datepicker-calendar th{ background: #2f2f2f; } .blog .item:after, .blog .item:before, .portfolio .item:after, .portfolio .item:before{ border-color: #2f2f2f; } .portfolio:not(.gallery) .item{ border-color: #2f2f2f; } .portfolio .secondary-filter-mobile i{ background: #2f2f2f; } .blog .item-footer, .portfolio .item-footer{ border-color: #2f2f2f; } .blog.single-item .item-footer .tags, .portfolio .item-footer .tags{ color: #2f2f2f; } .portfolio.single-item .proj-details .head{ color: #2f2f2f; border-color: #2f2f2f; } .portfolio .item-footer:after, .portfolio.single-item .content-part:before, .portfolio.single-item .content-part, .portfolio.single-item .proj-details .head:before{ border-color: #2f2f2f; } .portfolio .item-footer:after, .portfolio.single-item .proj-details .head span:after, .portfolio.single-item .proj-details .head span:before{ background: #2f2f2f; } .portfolio.single-item .proj-details ul>li i{ background: #2f2f2f; } .portfolio.single-item .proj-details ul>li span{ color: #2f2f2f; } .choose-post, .choose-post>div, .choose-post .prev, .blog .item{ border-color: #2f2f2f; } span.categor{ background: #2f2f2f; } .post-info{ color: #2f2f2f; } .offer .offer-item h4 span{ background: #2f2f2f; } .comments, .comments:before, .comments:after, .offer, .offer:before, .offer:after{ border-color: #2f2f2f; } .woocommerce #page-meta, .woocommerce #page-meta:before, .woocommerce ul.products .product{ border-color: #2f2f2f; } .widget .head, .widget .widget-title, .widget .head:before, .widget .widget-title:before{ border-color: #2f2f2f; color: #2f2f2f; } .widget .head span:after, .widget .head span:before, .widget .widget-title span:after, .widget .widget-title span:before{ background: #2f2f2f; } #searchform>div:before, .price_slider .ui-slider-range{ background: #2f2f2f; } #searchform>div.hover-search:before{ color: #2f2f2f; } .star-rating>span:before, .comment-form-rating .stars .stars-active{ color: #2f2f2f; } .woocommerce .woocommerce-breadcrumb, .woocommerce .woocommerce-breadcrumb:before{ border-color: #2f2f2f; } .woocommerce #list-or-grid>div.active, .woocommerce .product .woocommerce-tabs .tabs>li.active a, .woocommerce .related.products .owl-buttons div:hover{ color: #2f2f2f; } .woocommerce #list-or-grid>div, .woocommerce table tbody .product-remove .remove:hover:before, .woocommerce .product .woocommerce-tabs .tabs>li, .woocommerce #review_form #submit, .woocommerce .related.products h2:before, .woocommerce .related.products .owl-buttons div:before{ background: #2f2f2f; } .woocommerce .cart-collaterals>*, .woocommerce .cart-collaterals>*:before, .woocommerce .product .summary .product_meta, .woocommerce .product .summary .product_meta:before, .woocommerce .product .summary .product_meta:after, .woocommerce .related.products h2, .woocommerce .related.products .owl-buttons div:before{ border-color: #2f2f2f; } #comments .comment-text>.meta [itemprop="author"], .woocommerce #review_form #submit:hover{ color: #2f2f2f; } .woocommerce table tbody .product-remove .remove:before{ border-color: #2f2f2f; color: #2f2f2f; } .woocommerce table thead, .woocommerce .product .summary .main-features .features>div i, .woocommerce .product .summary .product_meta a:after{ background: #2f2f2f; } .woocommerce .shipping-calculator-form .button, .woocommerce .shipping-calculator-form>:first-child:hover:before{ color: #2f2f2f; } .woocommerce .shipping-calculator-form .button:hover{ background: #2f2f2f; } .composer .tabs > input:checked + label { color: #2f2f2f; } .composer .toggles dt span:before { background: #2f2f2f; } .widget .head { border-top-color: #2f2f2f; color: #2f2f2f; } .widget .head:before { border-bottom-color: #2f2f2f; } .widget .head span:after, .widget .head span:before { background: #2f2f2f; } .widget-categories li i { background: #2f2f2f; } .widget-authors .owl-buttons div:hover { color: #2f2f2f; } .widget-authors .owl-buttons div:before { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .widget-comments .author i { background: #2f2f2f; } .widget-commented .icon { background: #2f2f2f; } .widget-commented .icon:after { border-top-color: #2f2f2f; border-left-color: #2f2f2f; } .widget-twitter li i { border-color: #2f2f2f; color: #2f2f2f; } .widget-tags a:hover { border-color: #2f2f2f; } .widget-reviews li div { background: #2f2f2f; } .widget-social ul { border-color: #2f2f2f; background: #2f2f2f; } .widget-alt-about .social:hover { color: #2f2f2f; } .widget-alt-videos .item { border-color: #2f2f2f; }